از ارس تا زایندهرود قصه محلی بنام جلفا نو یا جلفا اصفهان
محله ارامنه نشین
در دل شهر گنبدهای فیروزهای، محلهای زیبا و تاریخی با ترکیبی از معماری سنتی ایرانی و اروپایی به چشم میخورد؛ جایی که وقتی وارد آن میشوید، گویی به کوچههای اروپایی چهارصد سال پیشقدم گذاشتهاید. اینجا جلفا است؛ محلهای ارمنینشین در اصفهان که مسیحیان با گرایشهای مختلف ارتدوکس، پروتستان و کاتولیک را در خود جایداده است. داستان این محله از کنار رود ارس و نخجوان آغاز شده و به زایندهرود و اصفهان رسیده است. بیش از یک قرن پیش، در پی کشتار ارامنه طی جنگهای ایران و عثمانی، شاهعباس صفوی دستور داد گروهی از ارامنه، عمدتاً تاجران، به اصفهان نقلمکان کنند. ارامنه در کنار زایندهرود شهری بنا کردند که به جلفای نو شناخته شد؛ شهری با ترکیب جذاب خشت و آجر و معماری اروپایی. آنها همچنین کلیساهای زیبایی برای عبادت احداث کردند. علاوه بر ساخت این شهر، ارامنه دستاوردهای مهمی نظیر اولین چاپخانه، نخستین کتاب چاپی، اولین عکاسخانه، اولین دوچرخه و حتی موسیقی کلاسیک کارخانه لیموناد سازی را به اصفهان آوردند. این آمیختگی فرهنگی بین ارامنه و اصفهان جلوهای ویژه به این شهر بخشید. یکی از شاخصترین بناهای این محله، کلیسای وانک است که با زیبایی کمنظیرش نمادی مهم از این منطقه به شمار میآید. ناقوس کلیسای وانک در کنار آوای اذان منارهها همواره طنینانداز است و نمایانگر همزیستی مسالمتآمیز فرهنگهاست. این کلیسا با دیوارهای طلایی و نقوش هنری که داستانهایی از خلقت جهان و مصائب مسیح را روایت میکنند، یکی از دیدنیترین نقاط جلفا محسوب میشود. همچنین حیاط این بنا با آرامگاه اسقفها و بزرگان ارمنی همراه با نخستین دستگاه چاپی که از مهاجرت با خود آوردهاند، مکانی تاریخی و ماندگار است. موزهای با آثار نفیس دوران صفوی، شامل نقاشیهای ظریف روی تار مو یا بر دانه برنج نیز در همین کلیسا قرار دارد. کلیسای وانک تنها یک معبد مذهبی نیست؛ بلکه سندی زنده از سرگذشت تلخ ارامنه و نمادی از مقاومت فرهنگی آنان در برابر ظلم دولت عثمانی است. این مکان همچنان مرکز خلیفهگری ارامنه جنوب ایران است و بهویژه در آغاز سال نو میلادی، جامعه ارمنی اصفهان برای مراسم خود در آن گرد هم میآیند. در ایام سال نو، گفتوگویی داشتیم با تعدادی از ساکنین ارمنی جلفا. مادام لنا، یکی از قدیمیترین افراد این محله، درباره تاریخچه زندگی اجدادش گفت: “من در همین محله متولد شدم. پدربزرگ و مادربزرگم در دوران شاهعباس دوم به همراه دیگر ارامنه جنگزده از نخجوان به اصفهان آمدند.” او توضیح داد که چگونه اجدادش با تلاش فراوان خانههایی از گل و خشت ساختند و محلهای جدید ایجاد کردند که امروز به جلفا معروف است. این بانوی ارمنی گفت: ما سالهاست در کنار مسلمانان زندگی میکنیم با تفاوت فرهنگی و مذهبی ولی خداراشکر هرگز به مشکل بر نخوردیم همان طور که بهترین دوستان من مسلمان هستند واصفهان شهری هست که تمام ادیان درآن به راحتی درکنار هم زندگی میکنند .
همچنین سراغ موسیو ساموئل رفتیم؛ یکی از قدیمیترین فروشندگان میدان جلفا. او گفت: “من همواره بین اصفهان و ارمنستان در رفتوآمد هستم. اما خاطرات مادربزرگم درباره ظلم عثمانی به ارامنه هرگز از یادم نمیرود.” ساموئل با افتخار از دستاوردهای ارامنه مهاجر مثل تأسیس کارگاههای مدرن، آوردن اولین دوربین عکاسی و توسعه معماری منحصربهفرد صحبت کرد؛ معماریای که تلفیقی زیبا از سبکهای ایرانی و اروپایی است، مانند خانه داوید با بادگیرهای خاص آن. مدرسه فرانسوی ها که اکنون دانشکده هنر وموسیقی اصفهان است خانه هایی زیبا با معماری های خاص از تلفیق هنر ایرانی واروپایی
قدمزدن در معابر هزارتوی جلفا شما را با دنیایی از داستانها روبهرو میکند؛ قصههایی از هزارویک شب که روایتکننده احیای این محله طی بیش از یک قرن گذشته هستند. هر دیوار و کوچه بازتابی از تاریخ پرافتخار این منطقه و فرهنگ گوناگونی است که با گذر زمان شکلگرفته است.